(Eigen)aardigheden

Gastvrijheid

Hoe goed je het ook bedoelt, zeg de Tsjechen niet wat ze te doen of te laten hebben. Ze houden niet van betutteling of betweterij en vooral niet vanwege buitenlanders. Tsjechen zijn trots. Overtreed je deze regel, dan stel je meteen een afkoeling vast.

Aan huis

Bent u door Tsjechen aan huis uitgenodigd, zorg dan voor een kadootje. Geef in de regel geen dure geschenken, want dan breng je de gastheer/vrouw in verlegenheid en dat bederft meteen de sfeer.
Mogelijke kadootjes zijn: bloemen (voor de gastvrouw), chokolade, pralines, koffie, een fles Becherovka, wijn (kwaliteitswijn uit Moravië), cognac of iets uit je eigen land. Voor de kinderen: snoepgoed, speelgoed. Bij een verjaardag, huwelijk of andere speciale gelegenheden geef je natuurlijk een gepast waardevol geschenk.
Aan de voordeur doen de Tsjechen hun schoenen uit. De bezoeker krijgt dan pantoffels of loopt op kousevoeten rond. Omdat u een buitenlandse gast bent, zal men u dikwijls toestaan de schoenen aan te houden.
Ga niet onaangekondigd op bezoek!

Drinkgeld, fooien

Drinkgeld (Tsjechisch spropitné) geven is een kunst: niet te weinig, niet teveel. In Japan is dat eenvoudig, men geeft of ontvangt er nooit drinkgeld, het wordt er als onwaardig beschouwd. Ook in Vlaanderen geef je in de regel geen fooi. In de VSA daarentegen geldt het vaste tarief van 15% in restaurants. Elders in de wereld is dat niet zo duidelijk.

De Tsjechen passen de volgende regel toe: afronding naar boven. Gewoonlijk naar een hoger tiental, geen honderdtal. Geef als reiziger een fooi van 5 tot 8%. Nooit overdrijven! En ben je niet tevreden, geef je geen fooi. Fooien geeft men aan obers, portiers, kamermeisjes, bagagedragers, taxichauffeurs, gidsen, kappers …  Een fooi (vooraf) garandeert natuurlijk geen perfekte bediening, maar soms helpt het wel (vooral op hotel bij een meerdaags verblijf of aan de bewaker van de parkeerplaats).

Gidsen zijn er in vele “soorten”. Een fooi geef je alleen maar als je tevreden bent over de geleverde prestatie. Een vaste museumgids (verplicht in talrijke burchten en kastelen) geef je 10 kronen. Maak je gebruik van de diensten van een reis- of stadsgids, dan bepalen faktoren als vriendelijkheid, vakbekwaamheid en dienstverlening het fooibedrag.

Op restaurant en café

Tsjechisch dilemma: wie drinkt schaadt de familie, wie niet drinkt schaadt de staat.

Algemeen

De man gaat een restaurant of café altijd eerst binnen, nooit de vrouw. En dat heeft niets met opschepperij of hegemonie te maken, maar is een oeroude gewoonte, die ook in West-Europa gebruikelijk was. De man kontroleert of het er “veilig” is. Tsjechische vrouwen staan er op dat de man als eerste binnengaat.

Schuif nooit ongevraagd tafels bij elkaar. Vraag het de ober!

Wil je de ober roepen, doe dat dan met een diskrete wenk.

Lege borden worden meteen afgeruimd, ook als je disgenoten de maaltijd nog lang niet beëindigd hebben. Voor Tsjechen is dat heel normaal. Voor ons is dat wennen. Ons gebruik om met afruimen te wachten tot iedereen de maaltijd heeft beëindigd, zullen Tsjechen als ongepast ervaren. Ook dit Tsjechisch gebruik is zeer oud en was bij ons ook gebruikelijk, maar een nieuw soort etikette heeft dat bij ons ongedaan gemaakt.

Neem geen glazen, asbakken noch bierviltjes ongevraagd mee. Dat wordt als diefstal beschouwd en kan u in moeilijkheden brengen.

Soorten eet- en drankgelegenheden

Vrijwel in elke drankgelegenheid kan men (eenvoudig) eten. Zo ook kan men in de eetgelegenheden terecht voor alleen maar een glaasje.

Restaurace – een traditioneel restaurant (geen kwaliteitsaanduiding)
Vinárna – wijnherberg (vino = wijn); dikwijls een beter restaurant.
Kavárna – koffiehuis (káva = koffie); men kan er ook wijn of bier bestellen, gebakjes en lichte maaltijden (broodjes, slaatjes)
Pivnice – bierherberg (pivo = bier); eenvoudige gerechten als goelasj en varkensvlees met zoetzure kool en knoedels verkrijgbaar
Vinný sklep – wijnkelder (maar dikwijls bovengronds; interieur dikwijls met hout afgewerkt)
Hospoda – buurtcafé
Hostinec – buurtcafé, idem als hospoda
Bufet – lichte maaltijden, aan een buffet verkrijgbaar, die men staande aan hoge tafeltjes opeet
Jídelna – letterlijk eetzaal; dikwijls een gelegenheid waar bedrijfspersoneel ’s middags gaat eten (en betaalt met maaltijdbonnen)
Obcerstvení – verfrissingen; kiosken waar men gebraden worsten, hamburgers en broodjes en drankjes te koop aanbiedt

Maaltijdkeuze, prijs

Uw maaltijd stelt u zelf samen. U kiest een hoofdgerecht, maar de aardappelen, rijst of frieten moet u apart bestellen. Die zijn immers niet in de prijs van het hoofdgerecht begrepen. En daar bij kun je nog een slaatje nemen, bijvoorbeeld šopský salát (een slaatje bestaande uit komkommer, tomaat, paprika en bestrooid met geitekaas).

De meest typisch Tsjechische maaltijd bestaat uit varkensvlees met zoetzure kool (gezoete zuurkool) en knoedels (knedliky). Probeer eens een gebraden eend (kachna) of een varkenshammetje (veprove koleno). Tot de beste visgerechten behoort snoekbaars (candát), maar ook karper (kapr) met knoflook bevelen we aan.

Buiten aan de gevel hangt verplicht een prijslijst. Daarop is ook het gewicht (in grammen) van de hoeveelheid vlees of vis aangegeven. Die hoeveelheid zou minstens 150 g moeten bedragen, tenzij je met een kleine portie tevreden bent. Tegenwoordig afficheren vele restaurants in Praag “toeristenmenu’s” aan zo’n 100 kronen. Reken maar dat je dan weinig krijgt.

Staan er versnaperingen op de tafel (nootjes, gezouten koekjes e.d.) en u eet daarvan, dan moet u dat ook betalen. In veel restaurants rekent men tegenwoordig ook het couvert aan of het brood (pecivo) bij de maaltijd.

De prijsverschillen tussen restaurants in Praag en op het platteland zijn zeer groot.

Bier

Drie brouwerijdirekteurs nemen deel aan een internationale konferentie in Brussel en gaan ’s avonds samen op stap. De Nederlander bestelt een Heineken, de Vlaming een Stella. Daarop zegt de Tsjech: “beste vrienden, als jullie geen bier drinken, dan bestel ik ook wel water.”

Volksgebruiken

Feestdagen

Sinterklaas – Op 6 december brengt de sint, vergezeld van een duivel (en niet van Zwarte Piet) en een engel, een bezoek aan de kinderen. Sinterklaas heeft geen speelgoed (kadootjes) bij zich, wel wat snoepgoed voor de kinderen. Het gebruik om een schoen (weken vooraf) voor de sint klaar te zetten, is onbestaande in Tsjechië.

Kerstmis – Kerstmis (vánoce) duurt drie dagen, van 24 tot 26 december (winkels gesloten!). In de huiskamer wordt een versierde kerstboom met daaronder een kerststalletje (“betlem”) opgesteld. De dag voor kerstmis eet men alleen ’s avonds. Dat is dan de traditionele kerstmaaltijd, die uit karper met een aardappelslaatje bestaat. Na de maaltijd worden de kadootjes, die onder de kerstboom liggen, uitgepakt. Tijdens de kerstperiode legt men bezoeken af (familieleden, vrienden) en eet men speciale zelfgebakken kleine heerlijke koekjes.

Pasen – Met pasen (velikonoce) versiert men de woning met kunstig beschilderde eieren, popjes uit maisstro en bloemen. Vooral in Moravië mogen de jongens op paasmaandag de meisjes met een uit wilgetenen gevlochten zweepje symbolisch slaan. De meisjes geven de jongen van hun voorkeur een paaseitje en mogen de andere jongens met een emmer water helemaal nat gieten.

Verjaardag – Belangrijker dan de verjaardag is de naamdag (svátek). Op iemands naamdag geeft men een kleinigheid als kadootje.

De werkdag

De werkdag begint om 8.00 uur of vroeger en eindigt tussen 15.00 en 16.30 uur. De jongste jaren hebben veel buitenlandse ondernemingen in Tsjechië een westers werkritme ingesteld (van 9 tot 5), maar daar houden de Tsjechen niet zo van.
Man en vrouw gaan uit werken. De grootmoeder (babicka) past dan op de kinderen. Vele mannen hebben na gedane arbeid nog een tweede “job”, meestal in het zwart. Voor veel gezinnen is dat bittere noodzaak.

Het weekeind

Voor veel Tsjechen begint het weekeind reeds op vrijdagmiddag (een erfenis uit de kommunistische tijd). De meeste overheidsdiensten sluiten dan. Met volgeladen auto’s of met trein of bus vertrekken veel families dan naar het platteland, waar ze over een (eigen) weekeindhuisje (chata of chalupa) beschikken. Meestal is dat een klein eenvoudig, zelfgetimmerd barakje. Kenmerkend zijn de moestuintjes bij de weekeindhuisjes. Daar kweken de Tsjechen eigen groenten. Tijdens het weekeind maakt men wandeltochten of beoefent men een van de talrijke populaire water- (zwemmen, kanovaren, rafting enz.) en andere sporten.

Vraag en antwoord

Is Tsjechië een mooi land?
Ja hoor.

Is Tsjechië een Balkanland?
Is Nederland dat?

Drinken Tsjechen graag en veel bier?
Ja.

Hebben Tsjechen een hekel aan Duitsers?
De meeste wel, ja. Jammer.

Zijn Tsjechen racisten?
Ten opzichte van zigeuners, merendeels wel. In iets mindere mate ook t.o.v. Oekrainers, Roemenen (gastarbeiders) en Vietnamezen.

Zijn Tsjechen lui?
Neen, maar vijftig jaar kommunisme laat sporen na …

Zijn de Tsjechische meisjes vrijgevochten?
Jep.

Is Tsjechië onveilig?
Wel neen.

Waar vind ik in Praag een toilet?
Overdag in de metrostations en op drukbezochte plaatsen als bijvoorbeeld de Praagse Burcht. Kost 10 tot 20 kronen. Verder natuurlijk ook in restaurants en café’s.

Zijn de openbare toiletten schoon?
Wat een idee.

Is er papier op de toiletten?
Hoe kom je erbij?

Is het leidingwater drinkbaar?
Ja.

Waar vind ik in het centrum van Praag een goed en goedkoop hotel?
We zouden het niet weten. Geeft u ons een seintje.

Waar kan ik goede zigeunerorkestjes horen?
In Hongarije, Roemenië en Slovakije.

Is Tsjechië in oorlog?
Ja, met zichzelf.

Waar kan ik hasjies aankopen?
Bij sommige politieagenten.

Houden de Tsjechen van Russen?
Nee.

Is de Tsjechische taal moeilijk?
Nikterak!

Waar kan ik lekkere mosselen eten?
In Vlaanderen.

Wat is het Tsjechisch voor een ijsje?
Zmrzlina.

Heeft Praag werkelijk honderd torens?
Als reisgidsen dat beweren …

Hoe ver is de luchthaven van het centrum verwijderd?
Ongeveer 13 km. Volgens sommige taxichauffeurs 30 km.

Help, ik heb Praag nog niet bezocht. Wat moet ik doen?
Reserveer via Agora een kamer, nu meteen.

Wat gebeurt er als de woestijn kommunistisch wordt?
Een hele tijd niets, dan wordt het zand schaars.